1947 Urfa Katliamı: Şorkaya Ailesinin Gizemli Ölümü ve Urfa Yahudilerinin Sonu

1947 yılının Ocak ayı sonlarında Şanlıurfa, kadim Mezopotamya mirasını taşıyan, farklı inanç ve kültürlerin yüzyıllardır bir arada yaşadığı köklü bir şehirdi. Çakeri Mahallesi’nin dar taş sokaklarında İbranice dualar ezan seslerine karışır; Yahudi, Müslüman ve Hristiyan komşular aynı avlularda soluk alırdı. Urfa, Hz. İbrahim’in doğduğuna inanılan kutsal toprak olarak üç büyük semavi dinin ortak saygısını taşıyan nadir kentlerden biriydi. Yahudi cemaatinin kökleri ise Babil sürgününe dek uzanıyordu. Kenti ziyaret eden seyyahlar bile bu benzersiz hoşgörü dokusunu hayranlıkla aktarırdı. Ancak 30 Ocak gecesi yağan sağanak yağmur, tarihin en gizemli ve en kanlı sayfalarından birine zemin hazırlıyordu. Urfa o geceyi yaşadıktan sonra bir daha eskisi olamayacaktı.

Yedi Canın Kesildiği Gece: 4 Şubat 1947

3 Şubat 1947 gecesi Şorkaya ailesinin evinde hem bir taziye hem de dini bir tören düzenleniyordu. Büyükannenin merhum eşinin yıldönümü anısına Yahudi geleneğindeki Kadiş Ayini icra ediliyor, Urfa Hahamı Azur Aka ve yardımcısı Yusuf Büyüktosun geceyi orada geçiriyordu. Ailenin Arap asıllı iş ortağı Halef El Meddeh de misafirler arasındaydı. İddiaya göre evin kapısı gece yarısına doğru içeriden Halef El Meddeh tarafından açıldı. Ardından içeri giren kimliği belirsiz saldırganlar, ellerindeki balta ve bıçaklarla eşi benzeri görülmemiş bir katliama giriştiler. Ev halkının çığlıkları dışarıdaki fırtınanın gürültüsüne karışırken katiller karşılarına çıkan herkesi vahşice katletti.

4 Şubat sabahı Nazlı, abisi İsa’nın evine gitmeye hazırlandığında alışılmış çocuk seslerini duymadı. Kapıyı araladığında gördüğü manzara bir insanın aklını zorlayacak türdendi. 42 yaşındaki Ishak Şorkaya, 40 yaşındaki altı aylık hamile eşi Mazel, 17 yaşındaki Yakup, 15 yaşındaki Yusuf, 8 yaşındaki Ister, 6 yaşındaki Rachelle ve 65 yaşındaki büyükanne Semha — tam yedi kişi uykularında vahşice katledilmişti. Makdüllerin boğazları kesilmiş, kulak ve burunları koparılmış, gözleri oyulmuştu. İki küçük çocuk dışındakilerin şehadet parmakları koparılmıştı. Kadınların ziynet eşyaları yerindeydi; bu cinayetin para için işlenmediğini açıkça ortaya koyuyordu. Katiller sadece can almamış, kurbanların bedenlerini birer mesaja dönüştürmüştü.

Şorkaya Ailesi: Hoşgörü Havzasında Hedef Olanlar

Şorkaya ailesi Urfa Yahudi cemaatinin köklü ve sevilen üyelerindendi. Ticaretle uğraşıyor, Müslüman komşularıyla iç içe yaşıyorlardı. Ancak ailenin içinde sessiz ama derin bir kırılma yaşanıyordu. Büyükoğul Haymun kalbinin sesini dinlemiş, Müslümanlığı seçmiş ve Ahmet Kemal adını alarak askere gitmişti. İddialara göre ailenin geri kalanı da benzer bir yolda ilerliyordu; Cumartesi günleri dükkanlarını açarak Şabat yasağını deliyorlardı. Bu “Türkleşme ve Müslümanlaşma” süreci, aileyi hem kendi cemaati içinde hem de dönemin gergin siyasi ortamında hedef haline getirmişti.

Yahudilikte din değiştirmek yalnızca bireysel bir tercih değil, toplumsal bir kopuş ve cemaat nezdinde derin bir ihanet olarak algılanıyordu. Urfa müftüsünden istenen dini raporda Tevrat’ın Tesniye bölümüne atıf yapılmış; din değiştirenlerin “taşlanarak öldürülmesini” emreden ayetlere yer verilmişti. Mahkemeye sunulan bu rapor, Urfalı Müslümanların üzerindeki şüpheyi hafifletirken Yahudi topluluğu üzerine ağır bir gölge düşürdü. Ne var ki Yahudi hukuku modern çağda bu tür eski cezaların uygulanmasını çoktan terk etmişti.

Filistin’den Gelen Gölgeler mi?

Soruşturma sürecinde dikkat çekici bir iz ortaya çıktı: Katliam gecesi öncesinde Urfa’da görülmeyen yabancı kişilerin varlığına dair tanıklıklar. 1947 yılı, Filistin topraklarında İsrail devletinin kuruluşuna az kaldığı, siyonist örgütlerin diasporadan Yahudi toplamak için yoğun çaba harcadığı kritik bir dönemdi. Urfa gibi köklü ve dindar Yahudi topluluklarının “yerinde kalması” mı yoksa İsrail’e göçü mü seçmesi gerektiği, bu küresel hesaplaşmanın bir parçasıydı. Bazı araştırmacılara göre Şorkaya ailesi, asimilasyona ve Müslümanlaşmaya meyletmesiyle hem kendi cemaatinin hem de başka çevrelerin gözünde “kötü bir örnek” teşkil ediyordu.

Öte yandan ekonomik motivasyon da göz ardı edilemez. Ailenin Bıçakçı Pazarı’ndaki dükkanları ve Çakeri Mahallesi’ndeki evi değerli mülklerdi. İş ortağı Halef El Meddeh’in katliam gecesi ortadan kaybolması ve hiçbir zaman bulunamayışı bu kuşkuları diri tuttu. Gerçek katiller her kimse, dava tam anlamıyla aydınlatılamadı ve sorular yanıtsız kalmaya devam etti.

Urfa’nın Yahudi Mirasının Sonu

Katliam, Urfa’daki Yahudi cemaati için bir sonun başlangıcı oldu. Yüzyıllardır bu topraklarda kök salmış aileler derin bir korku ve güvensizlik dalgasıyla şehri terk etmeye başladı. 1947 ve 1948’deki büyük göç dalgasıyla Urfa’daki Yahudi nüfusu hızla eridi. İbranice duaların yankılandığı mahalleler sessizliğe büründü, dükkanlar devredildi, evler satıldı. Babil sürgününe kadar kökleri uzanan, Hz. İbrahim’in topraklarında yüzyıllardır varlığını sürdüren kadim bir cemaat, Mezopotamya’nın hafızasından silinip gitti. Urfa, Yahudi komşularını kaybederken çok kültürlü mirasının en köklü parçalarından birini yitirdi.

Ahmet Kemal Esmeray: Direniş ve Sadakat

Katliamın en trajik figürü, hayatta kalan tek aile ferdi Haymun’dur. Askerlik dönüşü ailesinin yok edildiğini öğrenen Haymun — artık Ahmet Kemal Esmeray — büyük bir yıkım yaşadı. Hem Müslüman kimliğiyle hem de ailesinden gelen Yahudi mirasının acısıyla baş başaydı; kendi cemaatinden dışlanmış, ailesi katledilmiş ve bir başına kalmıştı. Ne var ki o Urfa’yı terk etmeyi reddetti. Uzun ve çileli hukuk mücadelelerinin ardından babasının Bıçakçı Pazarı’ndaki dükkanını ve Çakeri Mahallesi’ndeki aile evini mahkeme kararıyla geri aldı. Manifaturacılık yaparak geçimini sağladı, evlendi, çocukları oldu.

Kutsal topraklara gidip hacı oldu ve “Hacı Ahmet” adıyla tanındı. 2000 yılında 77 yaşında hayatını kaybettiğinde ardında acıyla yoğrulmuş ama onurlu bir öykü bıraktı. Bugün oğlu İsmail babasının dükkanında manifaturacılığı sürdürüyor; torunu ise dedesinin adını, Ahmet Kemal’i, yaşatıyor. Bu aile hikayesi, bir trajedinin ortasında filizlenen direnişin ve aidiyetin simgesi olarak tarihe geçmiştir.

Tarih Bize Ne Söylüyor?

Şorkaya ailesi davası, yalnızca bir cinayet vakası değil; Türkiye’nin azınlıklar tarihinde dini hoşgörüsüzlüğün, siyasi hesapların ve toplumsal baskıların iç içe geçtiği trajik bir kesittir. Urfa’nın o kadim çok kültürlü dokusu bu katliamla geri dönülemez biçimde kırıldı. Şehrin Yahudi hafızası neredeyse tamamen silindi; yüzyıllarca süren komşuluk bağları birkaç yılda tarihe karıştı. Bugün Çakeri Mahallesi’nin eski taş evlerinin duvarları, o gecenin sırlarını hâlâ içinde saklıyor olabilir. Katillerin kimliği hiçbir zaman kesin biçimde tespit edilemedi; dava kapandı ama sorular kapanmadı.

Şorkaya ailesi artık yalnızca birer isimden ibaret değil: onlar bu toprakların ortak acısının ve kaybolan bir kültürün sessiz tanıklarıdır. İnsanın inancını özgürce seçme hakkı, tarihin her sayfasında ağır bir bedelle ödenmiştir. Azınlık hakları ve inanç özgürlüğü tartışmalarının sürdüğü günümüzde bu hikaye, tarihin ne kadar yakın ve ne kadar derinden yaralayabileceğini bir kez daha hatırlatıyor.

Bu yazı, aşağıdaki YouTube videomuza dayanmaktadır:

▶ 1947 Urfa Katliamı — Şorkaya Ailesi’nin Gizemli Ölümü — YouTube’da İzle